Fushata – Rudian Zekthi

Kush e rrëfen fushatën

1. Duke qenë se bisedat mbi partitë politike dhe administrimin e gjësë publike përdoren pa ndërprerje nga pjesëtarët e shoqërisë dhe nuk kanë natyrë sezonale, do të kufizohemi të quajmë fushatë vetëm atë impiant të madh komunikimi që ndodh me intensitet maksimal në periudha të shkurtra kohore, para zgjedhjeve lokale apo të përgjithshme. Ky ngushtim i kufijve të fushatës na detyron me të parën të përcaktojmë si qendra ligjërimore-qendra të përftimit të mesazheve: 1. politikanët dhe 2. (me autorësi të zbehtë) rrethin e ngushtë të popullatës që frekuenton, prej interesit apo emocionit, aktivitetet elektorale.

2. Pjesa tjetër e popullatës, pjesa e stërmadhe që mbetet nëse heqim politikanët dhe rrethin e ngushtë të aktivistëve, është pjesë e fushatës, vetëm jo si qendër ligjërimi, por si konsumuese e ligjërimit që përftohet nga dy grupet e tjera.

3. Mirëpo fushata nuk është një akt i zhveshur këmbimi mesazhesh dhe replikash mes personazhesh pjesëmarrës në një skenë të veçuar, por një agregat shkumëzues i një numri të pallogaritshëm aktesh të tilla, të cilat simultanisht u serviren të gjithë pjesëtarëve të shoqërisë. Kjo servirje simultane e të gjithë këtyre ngjarjeve ligjërimore, pra ky rrëfim global, nuk është në dorë të atyre që lokalisht dhe pavarësisht njëri-tjetrit janë pjesëmarrës në këto ngjarje: ata formulojnë ligjërimin e vet vetjak, por nuk formulojnë rrëfimin total të fushatës.

4. Pra, kush e rrëfen fushatën? Pra, sigurisht media (as politikanët, as shtabet elektorale) sepse vetëm media garanton praninë e njëkohshme dhe të renditur të të gjitha ligjërimeve që përbëjnë fushatën. Sepse me siguri, pa mediat fushata është thjesht e pamundshme.

5. Por pyetja, gjithsesi, mund të bëhet: a mund të ketë fushatë pa media? Mund të ketë, megjithëse ne vetëm mund ta përfytyrojmë këtë mundësi apo të supozojmë se si mund të ketë ndodhur. Fushata pa media nënkupton një shoqëri pa media, kurse shoqëria pa media nënkupton një shoqëri pa një publik të përgjithshëm-konsumues të ngjarjeve të veçanta. Në këto kushte, fushata ka krejt tjetër natyrë: ligjërimi nuk ndodh që të transferohet i rrëfyer në një kontekst ballafaqimi simultan-dialogjik me ligjërime të tjera, por ligjërimi ndodh për llogari të një domosdoshmërie të brendshme që lidh dërguesit me marrësit e mesazheve. Domosdoshmëri që nënkupton se palët e përfshira në komunikim e konsiderojnë këtë përpjekje si një akt thelbësor për ekzistencën e tyre dhe për botën ku bëjnë pjesë.

6. Fushatë është edhe kjo, por këtu nuk rrëfehen më ngjarjet ligjërimore, por çdo ngjarje ligjërimore rrëfen arsyen pse palët e përfshira në të janë së bashku. Fushatë është edhe kjo, por ne më të tillë s’mund ta kemi. Ndër dy tipologji të mundshme fushatash, ne nuk mund të përthithemi nga fushata ku si rrëfyes shërbejnë rrëfyesit lokalë të çdo ngjarjeje ligjërimore, por nga fushata që mbetet, tjetra – e pashmangshmja për ne – ku kemi një rrëfim global që transferon gjithë rrëfimet lokale, rrëfim i rrëfyer nga media.

Kush është publiku i fushatës

7.Ne tashmë kemi folur për këtë. Publiku i fushatës në një shoqëri pa media është rrethi i ngushtë i popullatës që asiston drejtpërdrejt mesazhet e aspiruesve të pushtetit dhe qeverisjes; kurse publiku i fushatës në një shoqëri me media është rrethi në distancë i publikut që nuk e preokupon vërtetësia mes pjesëmarrësve të një ngjarje ligjërimore, por efekti i shkaktuar nga rrëfimi tërësor i tyre.

8. Sapo themi këtë, përballemi me një çështje me rëndësi të pazakontë: na duhet të përballemi me vetëdijen e porsambërritur se diferenca midis këtyre dy llojeve të publikut nuk është topologjike, por ontologjike, nuk ka të bëjë vetëm me vendndodhjen e tyre në raport me rrëfimin, por para së gjithash me mënyrën e tyre të të qenit (e cila u dikton dhe vendndodhjen).

9. Kështu, përsa u përket dallimeve mes këtyre dy llojeve të publikut, thelbësore është të kuptojmë që publiku i fushatës së pakushtëzuar nga simultanizmi i mediave është i preokupuar me qëllimin e përmbushjes së komunikimit, pra përfshihet në komunikim me synimin që të merret vesh me tjetrin a të tjerët. Kurse publiku i fushatës së rrëfyer nga mediat (pjesë e të cilit është shumica e atyre që po i ndjekin këto rreshta) është i motivuar të pikasë se si ligjërimet dhe mesazhet nuk përputhen; nuk është i interesuar të vërejë se si merren vesh brenda çdo ngjarjeje ligjërimore palët pjesëmarrëse në të, por i interesuar të vërejë se si ngjarjet ligjërimore ndeshen, asnjanësojnë, bllokojnë apo përshpejtojnë njëra-tjetrën.

10. Për më tepër, publiku tjetër, ai publiku siç ne sot nuk mund të jemi, duke u preokupuar me detyrimin për t’u marrë vesh me atë që ka përballë (në fushatë përballë këtij publiku janë politikanët dhe arsyetimi ynë nuk e prish faktin se ato mund të jenë hipokritë) përfshihet në premisën se bashkëpunimi dhe të marrët vesh bëjnë të mundshme ndreqjen e së mangtës, së gabuarës, së keqes. Kurse publiku tjetër, publiku i sotëm i fushatës si rrëfim global i të gjitha ngjarjeve ligjërimore (mitingje, bashkëbisedime, intervista) duke u joshur fillim e fund nga mbivendosjet, interferimet dhe mospërputhjet mes ngjarjeve të ndryshme ligjërimore, përfshihet në premisën se marrëveshja është një utopi, se e mangta, e gabuara, e keqja nuk ndreqen, por janë përherë të pranishme dhe gjithë çka mund të bëjmë është të stërvitemi për t’u përshtatur e bashkëjetuar me to.

Cili është mesazhi i fushatës

11. Edhe për këtë sapo folëm. Mesazhet në të dyja llojet e fushatës janë me natyrë të fortë etike, palët pjesëmarrëse në ngjarje ligjërimore, flasin me ose pa elokuencë – por gjithmonë me këmbëngulje, kundër së keqes, gënjeshtrës, mashtrimit, tradhtisë, padrejtësisë, por në kontekste të ndryshme. Në fushatat ku përfshihen pjesëtarët e shoqërisë sot, shpallja e armiqësisë ndaj së keqes dhe padrejtësisë ndodh simultanisht nga qendra ligjërimore të ndryshme dhe antagoniste, të cilat vetëm flasin kundër së keqes, por nuk veprojnë kundër saj.

12. Për pasojë, kundërvënia ndaj së keqes është vetëm një mënyrë komunikimi, dhe jo më një mënyrë të qeni. Mesazhet konkrete dhe lokale kundër së keqes kur transferohen dhe agregohen në një rrëfim përmbledhës, shndërrohen në të kundërtën e tyre: ne nuk mund ta luftojmë të keqen, por meqenëse ajo është që është, ta përdorim atë. Dhe për çfarë? Për ta ndërtuar veten tonë nëpërmjet një ligjërimi ideal (ideal sipas parimit kantian që mbi të nuk ndërhyjnë efektet e veprimeve praktike kundër së keqes).

13. Mbërritja në këtë pikë është kështu mbërritja në një kuotë ideale: përsosmëria nuk ka lidhje me luftën ndaj së keqes, sepse kjo është e pamundshme, por me njohjen dhe soditjen e kulluar të saj (të kulluar këtë soditje e bën rrëfimi neutral i medias).

14. Kjo kuotë ideale mbërrihet nëpërmjet ironisë. Sepse ironia është ajo figurë e sjelljes që e nxit individin të bëjë pikërisht atë që ai e di se është e padobishme. Sepse ironia është shpresa se gjërat ndreqen duke u përsëritur. Ironia është bindja se e keqja duke u përsëritur do të ngopet me veten dhe nëpërmjet njëfarëlloj mutacioni do të shndërrohet dhe do të bëhet e mirë.

15. Ironia natyrën e fushatës së kushtëzuar nga media, e shpjegon po ashtu edhe në një nivel tjetër. Individi, i cili qëndrimin refuzues ndaj së keqes e ushtron vetëm në ligjërim duke shijuar vetëdijen e një veteje të përkryer, nuk ka nevojë për solidaritet me të tjerët, përderisa përkryerja nënkupton vetëmjaftueshmëri. Por përthithja nga rrëfimi global i fushatës, paradoksalisht kërkon veç e veç nga secili prej individëve të tillë, të bëjnë të njëjtin veprim: të shkojnë të votojnë. Sipas motivimit ironik: sido të votojmë, e keqja edhe këtë radhë nuk zhduket, por duke e nxitur të keqen të përsëritet, ajo mund të nginjet me triumfin e vet dhe të tërhiqet vetë.

16. Kështu, fushata ndoshta është i vetmi fenomen në një shoqëri si e jona (në tranzicion nga modernia drejt postmodernes) ku karakteri ironik i të qenit përforcohet nëpërmjet këtij paradoksi: individët të cilët qëndrimi i kulluar ndaj së keqes i bën të vetëmjaftueshëm, për këtë arsye nuk kanë pse solidarizohen me njëri-tjetrin, përveç ditës së votimit, ku të votosh do të thotë të rritësh mundësinë e së keqes për t’u përsëritur me shpresën e një ndërprerjeje të vetëfrymëzuar të saj.

17. Kur ironia të mos jetë më burimi që ushqen shoqërinë tonë, do të thotë se nuk jemi më në tranzicion mes modernes e postmodernes, por kemi kaluar në postmoderne. Cila do të jetë prova e qartë e vërtetësisë së këtij kriteri? Kur të vijë ajo ditë që në votime do të marrin pjesë më pak se çereku i popullatës, pra ai rreth i ngushtë i aktivistëve politikë dhe kur të zhduket publiku i rrëfimit global të fushatës së kushtëzuar nga media. Ai publik ku për të qenë secili vetmitar ironik përgjatë gjithë kohës, u është dashur të jenë së bashku ironikë në kohë fushatash.

Rudian Zekthi