Daveti i Musait (edhe njëherë për davetin vertikal) – Rudian Zekthi

Edhe njëherë për davetin vertikal

1.

Në ligjëratën e mëparshme rreth davetit vertikal, ne mbrojtëm bindjen se daveti vertikal – ndryshe daveti në hapësirën publike, i adresuar shoqërisë si e tillë dhe jo thjesht individëve apo grupeve të vogla të individëve -, është lloji më i lartë i davetit dhe pra në thelb daveti i të gjithë profetëve. Pa ia lejuar vetes në asnjë moment të nënvlerësojmë rëndësinë e davetit horizontal, apo individual, ne gjithsesi mbrojtëm bindjen se daveti vertikal ka përparësi ndaj atij individual, sepse siç rezulton nga çfarë Allahu tregon në Kuran mbi historitë e profetëve, (dhe në fakt ajo çfarë na bën më shumë përshtypje) ata u përballën si një pakicë apo madje si një grusht i vogël personash, jo vetëm me parinë e shoqërive të tyre por edhe me tërësinë e atyre shoqërive, çka do të thotë se ata e shpallën thirrjen e tyre edhe pse nuk patën njerëz në terren, pra nuk patën mbulim territorial të davetit.

Rasti i Ibrahimit a.s. është më i qarti, por mos harrojmë popujt e ndëshkuar të Nuhut, Lutit, Salihut, Hudit, Shuajbit: këto ndëshkime duan të thonë ndër të tjera se ose daveti individual ka qenë i pranishëm por me kalimin e kohës është ngurtësuar dhe degraduar deri sa nuk ka mundur të shpëtojë as individët e jo më shoqërinë; ose që daveti individual ka qenë i pamundshëm për t’u bërë dhe atëherë bëhet ajo që është gjithmonë e mundshme: daveti publik. Sepse ky është kuptimi që përçon bindja që po mbrojmë këtu: mund të përfytyrohen kushte dhe rrethana që e bëjnë të pamundshëm në terma absolute davetin individual, pra edhe sikur të vendosësh ta paguash me jetë prapë s’e bën dot (shkaqet: repressioni, depersonalizimi, survejimi), kurse nuk mund të imagjinohen dot kushte ku me çmimin e jetës të mos bësh dot davetin vertikal, pra shpalljen e të vërtetës qoftë edhe njëherë në shesh, siç besimtari i thjeshtë për të cilin tregon Allahu në Suren Jasin, që dëshmoi të vërtetën edhe pse, apo pikërisht sepse, e pagoi me jetë fitimin e kësaj të drejte.

Sepse (edhe pse s’e kemi thënë ende shprehimisht, është e tretur në tërësinë e asaj çfarë kemi thënë), përmbi të gjitha ne besojmë (atë që do të duket si paradoks, pasiqë rëndom besohet e kundërta) pra se daveti publik është kusht për mbarësinë e davetit individual, pra se pa të, daveti individual do kërkojë shumë mund e do japë pak fryt dhe nëse vazhdon vetëm si i tillë, në rastin më të mirë do të shpëtojë individë të veçantë nga errësira e mosbesimit dhe zullumi, por nuk do të shpëtojë dot shoqërinë, duke lejuar që e pavërteta të dominojë tek ligjet mendësitë dhe modelet.

Nuk ka dyshim se më e mira është daveti i Muhamedit a.s., pra që të niset me davetin individual duke e avancuar atë qartë dhe pa mëdyshje drejt davetit publik (pra dhe jo të nisesh ngutshëm, apriori dhe me çdo kusht nga daveti publik), por kjo vërejtje për mosngutje është e pakuptimtë dhe ireale në kushtet kur vërejtja e vetme reale që mund të bëhet me gjendjen e davetit sot, është se daveti individual është shndërruar në qëllim në vetvete, përmes bindjes së çuditshme (sepse nuk mbështetet as në argumenta e as në shembuj) evolucioniste se daveti individual do të shndërrohet në davet kolektiv vetvetiu, duke pritur me durim kalimin e pambarimtë të kohës dhe kombinimin çudibërës të kushteve dhe rrethanave.

2.

Më poshtë kemi renditur duke i shkëputur nga sure të ndryshme të Kuranit, ajete kuranore ku tregohet historia e Musait a.s. me Faraonin, duke u kufizuar vetëm tek momenti kur Allahu e zgjedh Musain si profet dhe tek momenti i refuzimit të Faraonit ndaj Musait a.s..

“Shko te Faraoni, sepse ai me të vërtetë ka shkelur çdo kufi.” Shuara

“Shko tek faraoni se ai ka ngritur kokë” Taha 24

“Shkoni të dy te Faraoni, sepse ai me të vërtetë e ka tepruar. Atij i thoni fjalë të buta, ndoshta ai mendohet e frikësohet.” Taha 43-44

“Shko tek ai dhe thuaj: ‘Ne të dy jemi të dërguar nga Zoti yt, lëshoi bijtë e Israilit të vijnë me ne dhe mos i shtyp ata. Ne ju kemi ardhur me një shenjë nga Zoti juaj. Dhe shpëtimi do të jetë për këdo që ndjek rrugën e drejtë. Ne na është thënë se dënimi është për atë që gënjen dhe i kthen shpinën besimit’.” Taha 47-48

“Pastaj, pas tyre, Ne dërguam Musain me argumentet Tona te faraoni dhe paria e tij, por ata i refuzuan pa të drejtë. Shikoni cili ishte fundi i shkatërruesve! Dhe Musai tha: ‘O Faraon, me të vërtetë jam i dërguar nga Zoti i botëve. Është dinjitet për mua të mos them asgjë për Allahun përveç të vërtetës. Vërtet, unë ju kam ardhur me argumente të qarta nga Zoti juaj, andaj lërini bijtë e Israilit të vijnë me mua’.” Araf 103-105

“Me të vërtetë Faraoni ka ngritur kryet lart në tokë dhe popullin e ka grupëzuar dhe një grup prej tyre e shtyp, ashtu që djemtë e tyre ua mbyt, e gratë e tyre ua lë të jetojnë. Vërtet ai ishte prej më shkatërrimtarëve. E ne duam t’i lartësojmë ata që u shtypën në tokë, t’i bëjmë udhëheqës dhe t’i bëjmë trashëgues. Dhe atyre t’u japim pushtet në tokë, e Faraonit, Hamanit dhe ushtrisë së këtyre të dyve t’ua tregojmë atë që ruheshin.” Kasas 4-6.

“Fute dorën në xhep dhe ajo do të dalë e bardhë pa ndonjë të metë dhe shtrëngoje për vete krahun tënd kur të frikësohesh. Këto janë dy argumentet nga Zoti yt për tek faraoni dhe rrethi i tij, se më të vërtetë ata janë popull i prishur” Kasas 32.

“Tha: ‘Ne do ta forcojmë ty krahun me vëllanë tënd dhe me argumentat tona do t’u japim pushtet ju të dyve, ashtu që ata të mos mund t’ju afrohen juve,andaj ju të dy dhe ata që u janë bindur juve, do jenë ngadhnjimtarë. E kur Musai ua solli atyre argumentat tona të qarta, ata thanë: ‘Kjo nuk është tjetër vetëm se magji e trilluar dhe këtë nuk e kemi dëgjuar as ndër prindërit tanë të hershëm’. E Musai tha: ‘Zoti im e di më së miri për atë që u erdhi me udhëzim prej tij dhe kujt do t’i takojë përfundimi i mirë, se mizorët me siguri nuk do të kenë shpëtim’. E Faraoni tha: ‘O ju pari, unë nuk njoh zot tjetër për ju pos meje, andaj ti o Haman m’i pjek nga dheu e më ndërto një kullë të lartë, ndoshta do të arrij ta shoh zotin e Musait, sepse unë mendoj se vërtet ai është gënjeshtar’. Dhe ashtu ai dhe ushtria e tij u sollën në tokë me kryeneçësi ndaj të vërtetës dhe menduan se nuk do të kthehen tek ne. Andaj ne e kapëm atë dhe ushtrinë e tij dhe e hodhëm në det. Shiko pra sesi përfundojnë mizorët. Dhe ata i bëmë prijësa që thërrasin në zjarr dhe në Ditën e KIjametit atje nuk do t’u ndihmohet.” Kasas 35-41

“Vërtet, para tyre Ne e sprovuam popullin e Faraonit dhe atyre u erdhi një i dërguar fisnik. U pat thënë, ‘Më dorëzoni robërit e Allahut se unë jam vërtet një i dërguar i besueshëm për ju’. Dhe mos bëni mendjemadhësi ndaj Allahut. Unë sigurisht që kam ardhur tek ju me një provë bindëse. Unë jam i mbështetur te Zoti im dhe i juaji që të mos më gurëzoni. E nëse nuk më besoni atëherë hiqmuni prej meje’.” Duhan 17-21

“Shko tek faraoni se ai vërtet e ka tepruar. Dhe thuaji: ‘ E ke ndër mend të pastrohesh?’ Unë të udhëzoj tek Zoti yt e ti t’ia kesh frikën atij.” Naziatë 17- 19.

“I tuboi gjithë të vetët dhe u mbajti fjalim. E u tha: ‘Unë jam zoti juaj më i lartë’. Atëherë Allahu tmerrshëm e dënoi atë, për këtë të fundit dhe të parën.” Naziatë 23-25.

Nga leximi i bashkuar i ajeteve të mësipërme, mund të deduktojmë drejtpërdrejtë si të padyshimta pohimet e mëposhtme:

1. Zoti e dërgon Musain si profet tek Faraoni, pasi ky ka shkelur çdo kufi, ka ngritur kokë dhe është bërë mendjemadh.
2. Zoti e dërgon Musain tek Faraoni, me mision të posaçëm për të nxjerrë popullin e vet prej Egjiptit dhe rrjedhimisht për ta shkëputur prej sundimit të Faraonit.
3. Zoti e dërgon Musain tek Faraoni që t’i përcjellë të vërtetën për Zotin dhe sjelljen e duhur karshi kësaj të vërtete.
4. Përballja publike me njerëzit e fuqishëm dhe me të pavërtetat që ata mbrojnë është e vështirë dhe kërkon angazhim të plotë dhe pa kushte.

5. Përcjellja e të vërtetës tek to bëhet jo thjesht me argument, pra me përmbajtjen e duhur, por edhe me formën e duhur, me fjalë të buta, sepse në fakt në të kundërt përzihen nijetet dhe nuk e ndan dot nëse po përballesh për sedrën tënde apo për të vërtetën.

6. Zoti e mbështeti me mrekulli misionin e Musait a.s. tek Faraoni.

Ne do të përqendrohemi në fakt te tre pohimet e para, secili prej të cilëve një prej arsyeve të dërgimit të Musait a.s. tek Faraoni: zullumi, taguti dhe dhe mbajtja peng e beni israilëve.

Në fakt nëse e kombinojmë me dëshmitë e tjera kuranore rreth historive të profetëve, është e lehtë të vihet re se dy arsyet e para, pra taguti dhe zullumi janë arsye të njëjta të pandryshueshme të dërgimit të të gjithë profetëve tek popujt e tyre. Kurse misioni për ta çliruar popullin e vet nga mbajtja peng prej Faraonit është e posaçme vetëm për Musain a.s.

Vetëm se nuk mund të themi se kjo arsye e tretë e posaçme është thjesht një shtesë që i bashkangjitet dy arsyeve të tjera, për vetë faktin se kjo nuk është një arsye çfarëdo, sepse e kushtëzon marrëdhënien mes dy burrave të rëndësishëm, nga mënyra e sjelljes së tyre me një bashkësi njerëzish, nga qëndrimi i tyre ndaj mbarëvajtjes së njerëzve të thjeshtë a të zakonshëm. Ne e dimë sesa i rëndësishëm është teuhidi, pra e dimë se ai është më i rëndësishmi – çështja me të cilën fillon dhe përfundon gjithçka, gjë që na e paraqet si paradoks faktin se vetëm tek Surja Naziatë, pra vetëm në njërën prej sureve, marrëdhënia e Faraonit me besimin paraqitet më vete, si e vetëmjaftueshme, kurse në të gjithë suret e tjera, ajo ose nuk përmendet shprehimisht, ose përmendet e bashkëshoqëruar me kërkesën për të hequr dorë nga zullumi dhe sidomos për të hequr dorë nga këmbëngulja për ta mbajtur të robëruar popullin e beni israilëve.

Sigurisht që bëhet fjalë për një paradoks të rremë; duke qenë se çdo zullum apo dëmtim apo ves është në një mënyrë ose tjetër pasojë e shkëputjes së gjërave nga natyra e vet në të cilën Zoti i krijoi, ndreqja dhe përtëritja e tyre mund të bëhet vetëm përmes teuhidit – rikthimit në Hakun e Zotit. Prandaj përmendja e agreguar e kërkesës për besim të drejtë me kërkesën për të çliruar beni israilët, në fakt vetëm se e përforcon rëndësinë e teuhidit.

Duke e ditur këtë, gjithsesi ne besojmë se misioni i Musait te Faraonit ka nevojë edhe për një shpjegim më shumë. Në fakt, nga sa mund të kuptohet nga leximi në tërësi i Fjalës së Zotit rreth Musait dhe Faraonit, rezulton se qëllimi i misionit të Musait ishte të çlironte dhe largonte popullin e tij nga Egjipti, me qëllim që t’i dërgonte në Palestinë sipas Planit të Zotit, që s’njeh ndryshim. Duke qenë kështu, misioni i Musait do të përmbushej me ose pa dashjen e Faraonit, pra nëse Faraoni do të besonte do t’i linte të lirë beni israilët nga vetë ky fakt; nëse nuk do të besonte aq më keq për të, sepse askush s’mund të bëjë të mos ndodhë diçka që Allahu ka caktuar të ndodhë, pra askush nuk mund t’i kundërvihet vullnetit të Allahut: ne e dimë se në fakt ndodhi versioni i dytë i refuzimit të besimit nga Faraoni dhe i ndëshkimit dhe poshtërimit të tij nga Allahu.

Pra situata faktike e Davetit të Musait ishte kjo: ta ftonte Faraonin në besim dhe ta ftonte Faraonin në çpengimin e beni israilëve, me premisën që ftesës së parë edhe mund të mos i përgjigjej, porse ftesës së dytë duhej t’i përgjigjej medoemos, në të kundërt do të poshtërohej sikurse dhe u bë (meqenëse ftesa në teuhid është pa afat, kurse ftesa e dytë po të ishte pa afat do të ishte edhe pa kuptim). (Në fakt kjo është universale, është një ligj : Zoti nuk ndëshkon për mosbesimin dhe tagutin në vetvete, pra për një padrejtësi që krijesat bëjnë ndaj Tij, sepse Zoti nuk ngutet dhe ata nuk mund t’i shpëtojnë ndëshkimit që i pret në Ahiret, por për çdo rast ndëshkon për zullum të shëmtuar: populli i Lutit për homoseksualizëm, populli i Hudit për grabitje dhe çrregullim në tokë, populli i Shuajbit për mashtrim, populli i Salihut për shkelje të besës, populli i Nuhut si shembull i keq inkurajues për popujt e tjerë.) Në këtë kuptim,rasti i Musait me Faraonin nuk bën përjashtim: Faraoni do të ndëshkohej jo pse nuk do të besonte, por sepse nuk do të ndërpriste dhunën dhe poshtërimin ndaj beni israilëve.

Ajo që e dallon rastin e Musait, është zbulimi i qartë – nxjerrja në dritë e këtij ligji, pra nëse në rastet e profetëve të tjerë sinkretizmi mes zullumit dhe kufrit është aq i madh sa ndëshkimi duket se ndodh për të dyja sebepet njëherazi, edhe për shkak të zullumit, edhe për shkak të tagutit, tek shembulli i Musait a.s. me Faraonin, ky sinkretizëm bllokohet: Musai ishte kalimthi tek Faraoni dhe populli i tij dhe qëndrimi i tij do të zgjaste aq sa do të duhej të çliroheshin beni israilët nga robëria. Dhe duke qenë se siç thamë më lart ftesa në teuhid bëhet pa afate (pra thirrësi duhet të llogaritë që suksesi i punës së tij duke qenë puna më e madhe që mund të bëjë një njeri në këtë botë, kërkon si çmim t’ia kushtosh gjithë jetën asaj), rrjedhimisht për Musain thirrja e Faraonit në besim nuk mund të ishte qëllimi kryesor. Kjo nuk do të thotë se ftesa e tij drejtuar Faraonit për në besim ishte e parëndësishme në vetvete dhe as për të shkuar radhën,përkundrazi ishte një ftesë e sinqertë, butësia e të folurës me të cilën ai u udhëzua prej Allahut nënkupton empati dhe ndoshta një lloj brenge: Musai e dinte që thirrja për në teuhid me afat është në thelb një utopi dhe pra nuk kishte mundësi as ta përfytyronte se mund të ishte daveti i tij sebep për ta shpëtuar Faraonin, prandaj fjalët e buta mund të ishin maksimumi që mund të bënte për ta lehtësuar situatën utopike.

(E njëjta që sa u tha në lidhje me moskushtëzimin e davetit nga afatet – ka vetëm një afat: jeta biologjike e thirrësit, ai duhet ta synojë suksesin brenda saj- mund të thuhet fjalëpërfjalë për kushtëzimin e suksesit të thirrjes nga fakti i të qenit autokton ose jo, për të cilën ne kemi folur herë tjetër, pra Musai nuk mund ta kishte qëllim kryesor thirrjen në teuhid të Faraonit, pasiqë ai ishte joautokton, nuk ishte pjesë e popullit të Faraonit dhe as e fesë, sistemit dhe kulturës së atij populli).

3.

Pra Daveti i Musait kishte për qëllim kryesor të nxirrte medoemos popullin e tij nga robëria, pushteti dhe ndikimi i Faraonit dhe jo të bënte medoemos Faraonin besimtar. Dhe përse? Ne e kemi të qartë përgjigjen e kësaj pyetjeje: të pranonte të rrinte me popullin e tij në Egjipt do të thoshte të pranonte si mundësi daveti vetëm llojin e davetit horizontal – individual, duke mos patur asnjë mundësi për shkak të të mosqenit vendali të bënte në mënyrë konstante dhe të natyrshme davetin vertikal – publik. Dhe përse (përderisa nuk ishte synimi kryesor kthimi në besim i faraonit), ai shkoi tek Faraoni dhe ia shpalli qëllimin e tij për t’i nxjerrë beni israilët nga Egjipti (kur më e logjikshme do të ishte të punonte në fshehtësi për ta realizuar këtë qëllim, pa e shpallur paraprakisht – publikisht)? Edhe përgjigjen e kësaj pyetjeje ne duhet ta kemi tashmë të qartë: sëpari, sepse çdo parie të korruptuar që qëndron në krye të një sistemi të legjitimuar nga e pavërteta, duhet t’i bëhet me dije se cila është arsyeja e ekzistencës së saj, pra t’i shërbejë popullit të vet dhe nëse nuk e bën këtë është në kundërshtim me ligjin e Zotit dhe për pasojë në armiqësi me Zotin; sëdyti, sepse për atë që fton njerëzit në Hakun e Zotit, e vetmja rrugë për t’i inspiruar njerëzit e thjeshtë e të tulatur për të përbuzur statuskuonë dhe rutinën dhe për të synuar të ndryshojnë me themel gjendjen e gjërave, është imponimi i të vërtetës në hapësirën publike, e cila duke qenë se mbikëqyret nga paria çon pashmangshmërisht në një ballafaqim me të. Ta fitosh këtë ballafaqim do të thotë se ke bërë gjysmën e punës për të ndryshuar gjendjen e gjërave, për ta zëvendësuar në institucione dhe zakone, të kotën me të vërtetën. Sepse ta fitosh këtë ballafaqim do të thotë as më pak e as më shumë, të kesh pezulluar apo neutralizuar ndikimin e sistemit dhe të parisë mbi mendjet dhe sjelljet e njerëzve të thjeshtë.Dhe prandaj edhe pse paria e një sistemi të gënjeshtërt, si rregull ka një predispozitë të pambarimtë për ta pranuar të vërtetën, pikërisht për këtë daveti vertikal është i domosdoshëm dhe i pazëvendësueshëm: aty thirrësi merret me parinë, por dobia dhe përfitimi, i kalojnë njerëzve të theshtë dhe shoqërisë në tërësi.

Të gjithë profetët e mëdhenj e kanë bërë këtë, pra kanë synuar sheshin – hapësirën publike si kryevendin e shpalljes së të vërtetës dhe të gjithë pra me të njëjtin synim si Musai a.s.: Nxjerrjen. Pra nxjerrjen e popullit nga ndikimi negativ, frustrues dhe bllokues që një sistem i padrejtë ushtron mbi pjesëtarët e asaj shoqërie. Tek Musai a.s., siç u munduam të tregojmë, kjo nxjerrje nga ndikimi ishte në të njëjtën kohë edhe nxjerrje nga vendi (pra ishte në të njëjtën kohë edhe një fenomen shpirtëror, edhe një fenomen fizik), prandaj tek shembulli i tij gjendet më i qartë demonstrimi i kësaj ligjësie, por në thelb të njëjtën kanë bërë edhe profetët e tjerë: përmes davetit publik kanë synuar të neutralizojnë mbi shumicën e njerëzve të thjeshtë, ndikimin kequdhëzues të parive të prishura. Në të kundërt, pa këtë Nxjerrje Neutralizuese nga ky ndikim, daveti horizontal do ta ketë shumë të vështirë, në mos të pamundur, të ndryshojë mendjen dhe sjelljen e njerëzve në përputhje me të vërtetën që besojnë.

Rudian Zekthi